Վերականգնում ինսուլտից հետո

Ինսուլտը կյանք է փոխում։ Մեկ պահում ամեն ինչ շրջվում է գլխիվար, և այն, ինչ նախկինում սովորական էր, դառնում է անհասանելի երազանք։ Շատերը կարծում են, թե եթե հիվանդը գոյատևում է, դա պայքարի ավարտն է։ Սխալ է։ Իրական պայքարը նոր է սկսվում։ Սուր փուլում հիվանդանոցային բուժումը փրկում է կյանքեր, բայց իրական ապաքինումը, կյանքի որակը վերականգնելը, տեղի է ունենում դրանից հետո։ Եվ այստեղ է, որ մենք հաճախ սայթաքում ենք՝ ինչպես հիվանդները, այնպես էլ նրանց ընտանիքները։

Այս երկար ճանապարհին շատերը մոլորվում են, անտեսում կամ պարզապես տեղեկացված չեն, թե ինչպես ճիշտ վարվել։ Հատկապես Հայաստանում դեռ տարածված է այն մտածելակերպը, որ Աստծո կամքն է ամեն ինչ որոշում, կամ թե “ժողովրդական” միջոցները կլուծեն խնդիրը։ Սրանք ուղիղ ճանապարհ են դեպի բարդություններ, դեպի կորցրած ժամանակ, որը թանկ է։ Այս հոդվածը խոսելու է հենց այդ մասին՝ ինսուլտից հետո վերականգնման իրականության, նրա կարևորության և այն մասին, թե ինչպես պետք է մոտենալ դրան՝ առանց ավելորդ պատրանքների։

Ինչ է նշանակում վերականգնում ինսուլտից հետո. Ապաքինումը սկսվում է հիմա

Երբ խոսում ենք ինսուլտից հետո վերականգնման մասին, շատերը պատկերացնում են միայն քայլելու կամ խոսելու ունակության վերադարձը։ Դա շատ ավելին է։ Դա անկախությունը վերագտնելու, սեփական արժանապատվությունը վերականգնելու, կյանքի որակը բարելավելու մասին է։ Ինսուլտը վնասում է ուղեղի հատվածները, որոնք պատասխանատու են շարժման, խոսքի, մտածողության, հիշողության և նույնիսկ էմոցիաների համար։ Բայց ուղեղը զարմանալի օրգան է, այն ունի «ճկունություն» կամ պլաստիկություն։ Սա նշանակում է, որ այն կարող է վերակազմավորվել, նոր կապեր ստեղծել և նույնիսկ այլ հատվածներին սովորեցնել վնասված մասերի գործառույթները։

Ահա այս պլաստիկության վրա է հիմնված ամբողջ վերականգնողական բուժումը։ Դա ոչ թե պարզապես վարժություններ անելն է, այլ ուղեղին նոր ուղիներ սովորեցնելու, նոր հմտություններ սերտելու, կորցրած գործառույթները կամ դրանց փոխարինող մեխանիզմները մարզելու մանրակրկիտ գործընթաց։ Այս գործընթացը պահանջում է համբերություն, կամք և, ամենակարևորը, ճիշտ ուղղորդում։

Ռեաբիլիտոլոգ ինսուլտի դեպքում. Ձեր անձնական ճարտարապետը

Ինսուլտից հետո վերականգնման գործընթացը բարդ նախագիծ է։ Այն պահանջում է ճիշտ ռազմավարություն, ծրագրավորում և հսկողություն։ Այստեղ է, որ ռեաբիլիտոլոգ ինսուլտի դեպքում դառնում է ձեր ամենակարևոր դաշնակիցը։ Ռեաբիլիտոլոգը ոչ թե պարզապես թերապևտ է, այլ «գեներալ», ով պլանավորում է ողջ բուժման ընթացքը։ Նա գնահատում է ձեր վիճակը, հասկանում, թե ուղեղի որ հատվածներն են վնասվել, և ինչպես է դա ազդում ձեր մարմնի ու մտածողության վրա։

Ինչո՞ւ է անհրաժեշտ մասնագետ։ Որովհետև յուրաքանչյուր ինսուլտ եզակի է։ Երկու նույն ինսուլտ գոյություն չունի, ինչպես չկա երկու նույն մարդ։ Միայն փորձառու ռեաբիլիտոլոգը կարող է կազմել անհատական ծրագիր, որը հաշվի կառնի ձեր հատուկ կարիքները, ուժեղ և թույլ կողմերը։ Նա է որոշում, թե ինչ տեսակի թերապիաներ են անհրաժեշտ (ֆիզիկական, զբաղվածության, խոսքի, հոգեբանական), ինչ հերթականությամբ և ինչ ծանրաբեռնվածությամբ։ Առանց ճիշտ ռեաբիլիտոլոգի, վերականգնումը կարող է լինել քաոսային, անարդյունավետ և նույնիսկ վնասակար։

Երբ սկսել վերականգնումը. Ոսկե ժամանակահատվածը

Եթե հարցնեք, թե երբ է պետք սկսել վերականգնողական բուժումը, պատասխանը միանշանակ է՝ որքան հնարավոր է շուտ։ Ոչ թե հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո, ոչ թե «երբ մի քիչ ուժ կհավաքեմ»։ Դա պետք է սկսվի անմիջապես, հենց հիվանդի վիճակը կայունանա։

Շատերը Հայաստանում սպասում են, մտածում, թե պետք է նախ հանգստանալ, կամ թե վերականգնումը շքեղություն է, որը կարելի է հետաձգել։ Սա մահացու սխալ է։ Գոյություն ունի այսպես կոչված «ոսկե ժամանակահատված», որը սովորաբար տևում է ինսուլտից հետո առաջին 3-6 ամիսները։ Այս ընթացքում ուղեղն առավելագույնս ընդունակ է վերակազմավորվելու։ Ամեն օր, ամեն շաբաթ, որ կորցնում եք, ուղեղի վերականգնման ներուժը նվազում է։ Մի վատնեք այս թանկարժեք ժամանակը։

Մի մտածեք, թե հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո ամեն ինչ ինքն իրեն կլավանա։ Ինքնաբուժումը կամ պարզապես «շարժվելը» բավարար չէ։ Անհրաժեշտ է մանրակրկիտ, համակարգված աշխատանք՝ մասնագետների հսկողության ներքո։

Վերականգնողական կուրսի բաղադրիչները. Ավելի, քան պարզապես մարմնամարզություն

Ինսուլտից հետո վերականգնումը համապարփակ մոտեցում է, որը ներառում է մի քանի կարևոր բաղադրիչներ։

• Ֆիզիկական թերապիա (Ֆիզիոթերապիա). Սա, թերևս, ամենատեսանելի մասն է։ Նպատակն է վերականգնել շարժողական ֆունկցիաները՝ քայլելը, հավասարակշռությունը, մկանների ուժը։ Ֆիզիոթերապևտը աշխատում է հիվանդի հետ՝ օգտագործելով հատուկ վարժություններ, սարքավորումներ։ Դա ոչ միայն ուժային վարժություններ են, այլև նեյրոմկանային վերականգնում, որի նպատակն է ուղեղին կրկին «սովորեցնել» ճիշտ շարժումները։
• Զբաղվածության թերապիա. Սա սովորեցնում է կրկին կատարել ամենօրյա գործողությունները՝ հագնվել, ուտել, լվացվել, կոճակել շապիկը։ Այն կենտրոնանում է մանր շարժումների (ֆին մոտորիկայի) և խնդիրներ լուծելու ունակության վրա։ Զբաղվածության թերապևտը օգնում է հիվանդին հարմարվել տան միջավայրին և նորից ինքնուրույն դառնալ։
• Խոսքի թերապիա. Եթե ինսուլտը ազդել է խոսքի կամ կուլ տալու ունակության վրա, խոսքի թերապևտը կօգնի։ Սա ներառում է խոսքի, լեզվի, հաղորդակցման և կուլ տալու դժվարությունների շտկում։ Շատ կարևոր է վերականգնել շփվելու ունակությունը, քանի որ դա ուղղակիորեն ազդում է հիվանդի հոգեբանական վիճակի վրա։
• Նեյրոհոգեբանական աջակցություն. Ինսուլտը հաճախ հանգեցնում է տրամադրության փոփոխությունների, դեպրեսիայի, անհանգստության, հիշողության կամ ուշադրության խնդիրների։ Նեյրոհոգեբանը օգնում է հաղթահարել այս դժվարությունները, մշակել հարմարվողական մեխանիզմներ և պահպանել մտավոր ֆունկցիաները։ Սա բուժման անբաժանելի մասն է։
• Ընտանիքի ներգրավվածություն. Ընտանիքի անդամները բուժման թիմի կարևոր մասն են։ Նրանց դերը ոչ միայն աջակցելն է, այլև հիվանդին ամենօրյա վարժությունների և խնամքի հարցում օգնելը։ Մենք պետք է նրանց էլ սովորեցնենք, թե ինչպես ճիշտ խնամել և խրախուսել։

Սխալ պատկերացումներ և դժվարություններ. Ինչին պատրաստ լինել

Շատերը մտածում են, թե վերականգնումը կարճ ժամանակահատված է։ Սխալ է։ Դա մարաթոն է, ոչ թե սպրինտ։ Դա երկար, հաճախ հոգնեցուցիչ աշխատանք է, որը պահանջում է կամք, համբերություն և հետևողականություն։

«Շատ թանկ է, տանը կանեմ». Սա ամենատարածված առարկություններից է։ Այո, մասնագիտացված վերականգնողական կենտրոնները կամ տնային այցելությունները կարող են թանկ թվալ, հատկապես մեր իրականության մեջ, որտեղ ապահովագրությունը հաճախ չի ծածկում նման ծախսերը, կամ պետական կենտրոններում հերթերը երկար են։ Բայց հաշվի առեք, որ առանց մասնագետի ճիշտ ուղղորդման, տանը կատարվող վարժությունները կարող են անարդյունավետ լինել, իսկ երբեմն նույնիսկ վնասակար։ Ճիշտ ներդրումը վերականգնման մեջ կարող է խնայել շատ ավելի մեծ ծախսեր և տառապանք հետագայում։

«Շատ ծեր եմ, իմաստ չունի». Տարիքը խոչընդոտ չէ բարելավման համար։ Այո, երիտասարդների մոտ ապաքինումը կարող է ավելի արագ ընթանալ, բայց ցանկացած տարիքում ուղեղը պահպանում է ճկունության որոշակի աստիճան։ Մի հանձնվեք։

«Հոգնել եմ, ուժ չունեմ». Վերականգնման ընթացքում հաճախ են լինում հիասթափության պահեր, երբ թվում է, թե առաջընթաց չկա։ Սա նորմալ է։ Կարևոր է չընկճվել, խոսել ձեր ռեաբիլիտոլոգի կամ հոգեբանի հետ, փնտրել աջակցություն։ Համառությունը այստեղ հաջողության գրավականն է։ Միշտ կլինի մեկ քայլ առաջ, եթե չկանգնեք։

Հիշեք, որ ինսուլտից հետո կյանքը շարունակվում է։ Այն կարող է տարբեր լինել, բայց դա չի նշանակում, որ այն պետք է լինի ավելի վատ։ Շատ մարդիկ, ովքեր անցել են վերականգնման դժվարին ճանապարհը, շարունակում են ապրել լիարժեք, բավարարված կյանքով։ Նրանք կարողանում են հարմարվել, գտնել նոր հետաքրքրություններ և նպատակներ։

Ձեր դերը վերականգնման մեջ. Դուք եք կերտում ձեր ապագան

Դուք բուժման թիմի ամենակարևոր անդամն եք։ Դուք չեք պարզապես պացիենտ, ով պասիվորեն ստանում է բուժում։ Դուք ակտիվ մասնակից եք։

• Հետևողականություն և կարգապահություն. Կատարեք բոլոր վարժությունները և հրահանգները՝ նույնիսկ եթե հոգնած եք կամ ցավում է։ Հետևողականությունը վճռորոշ է։
• Ազնվություն. Մի թաքցրեք դժվարությունները, ցավը կամ ձեր զգացմունքները։ Բուժող թիմը պետք է իմանա ամեն ինչ՝ ճիշտ ծրագիր կազմելու համար։
• Իրատեսական նպատակներ. Մի սպասեք հրաշքների մի գիշերում։ Սահմանեք իրատեսական, փոքր նպատակներ, որոնց հասնելը կխրախուսի ձեզ։
• Մի՛ հանձնվեք. Թույլ մի տվեք, որ հիասթափությունները ձեզ հետ պահեն։ Ամեն փոքր առաջընթաց մեծ հաղթանակ է։

Վերականգնումը ներդրում է ձեր ապագայի մեջ։ Դա ճանապարհ է դեպի անկախություն, դեպի կյանք առանց մշտական կախվածության ուրիշներից։ Եվ այս ճանապարհը չի կարող լինել անցավ և հեշտ, բայց այն միանշանակ արժե ամեն ջանք։

Մի՛ հետաձգեք այն, ինչը կարող է փոխել ձեր կյանքը։ Այս պահից է սկսվում ձեր վերականգնումը։

Սկսեք վերականգնողական կուրս։