Հարթաթաթություն մեծահասակների մոտ

Ոտքի ցավը նորմալ չէ։ Ահա այսպես պարզ և ուղիղ՝ դադարեք համակերպվել դրա հետ։ Շատերն են անտեսում ոտնաթաթի ցավը՝ կարծելով, թե դա պարզապես հոգնածություն է երկար քայլելուց կամ բարդ օրվանից հետո։ Սակայն հաճախ դրա ետևում կանգնած է լուրջ խնդիր՝ մեծահասակների հարթաթաթությունը։ Մի սպասեք, մինչև ցավն անտանելի դառնա, այլ ժամանակին դիմեք օրթոպեդի։

Մեր մոտ, Հայաստանում, հաճախ ենք հանդիպում, որ մարդիկ ոտնաթաթի ցավը տարիներ շարունակ տանում են, բուժվում են «ժողովրդական միջոցներով» կամ պարզապես սպասում, թե երբ կանցնի։ Միայն երբ վիճակն արդեն անտանելի է դառնում, նոր որոշում են դիմել մասնագետի։ Սա սխալ մոտեցում է։ Ժամանակն այս դեպքում ձեր դեմ է աշխատում։

Հարթաթաթություն՝ ի՞նչ է դա մեծահասակների մոտ

Մեծահասակների մոտ հարթաթաթությունը պարզապես մանկական խնդիր չէ, որն ինքնին անցնում է։ Սա վիճակ է, երբ ոտնաթաթի կամարը, որը նորմայում բարձր է լինում և հարվածները կլանելու ֆունկցիա է կատարում, իջնում է։ Այն ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն հպվում է գետնին։ Ոտնաթաթը կորցնում է իր ամորտիզացիոն հատկությունները, ինչի հետևանքով քայլելիս մարմնի ամբողջ ծանրությունը անմիջապես փոխանցվում է հոդերին և ողնաշարին։

Պետք է հասկանալ, որ ոտնաթաթի կամարը շատ կարևոր է։ Այն ապահովում է մարմնի հավասարակշռությունը, բաշխում է ծանրությունը և պաշտպանում հոդերը ու ողնաշարը ցնցումներից։ Երբ այն «թուլանում» է, ամբողջ օրգանիզմը սկսում է տառապել։

Ինչո՞ւ է առաջանում հարթաթաթությունը և երբ է պետք դիմել օրթոպեդի ոտնաթաթի ցավի դեպքում

Մեծահասակների մոտ հարթաթաթությունը հազվադեպ է լինում բնածին։ Սովորաբար դա ձեռքբերովի վիճակ է, որն առաջանում է տարբեր պատճառներով։

Պատճառները բազմաթիվ են.

• Ավելորդ քաշ. Մարմնի ավելորդ քաշը անհամաչափ ծանրաբեռնում է ոտնաթաթերը, ստիպելով կամարներին աստիճանաբար իջնել։ Ամեն ավելորդ կիլոգրամը ուղիղ ճանապարհ է դեպի խնդիրներ։
• Ոչ ճիշտ կոշիկներ. Նեղ, բարձրակրունկ կամ ամբողջովին հարթ կոշիկները, հատկապես առանց կամարաֆրայինի, ժամանակի ընթացքում խախտում են ոտնաթաթի բնական կառուցվածքը։ Կրունկներով կոշիկներ կրելը անընդհատ սթրես է։
• Ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն. Երկար ժամանակ կանգնած աշխատանքը կամ ծանր բեռներ բարձրացնելը մեծ ճնշում են գործադրում ոտնաթաթերի վրա։ Կա նաև հակառակ կողմը՝ անբավարար ֆիզիկական ակտիվությունը նույնպես թուլացնում է ոտնաթաթի մկանները։
• Տարիքային փոփոխություններ. Տարիքի հետ կապված մկանները, կապանները և ջլերը թուլանում են՝ կորցնելով իրենց էլաստիկությունը և կամարը պահելու ունակությունը։ Սա բնական գործընթաց է, բայց այն կարելի է կառավարել։
• Վնասվածքներ. Ոտնաթաթի կամ կոճի հոդի վնասվածքները, կոտրվածքները, ջլերի կամ կապանների պատռվածքները կարող են ուղղակիորեն հանգեցնել հարթաթաթության զարգացմանը։
• Որոշ հիվանդություններ. Շաքարային դիաբետը, ռևմատոիդ արթրիտը, նյարդաբանական հիվանդությունները կարող են նույնպես ազդել ոտնաթաթի վիճակի վրա՝ թուլացնելով մկանային համակարգը կամ վնասելով հյուսվածքները։

Այդ իսկ պատճառով, եթե զգում եք ոտնաթաթի կանոնավոր ցավ, մի հետաձգեք օրթոպեդի այցը։ Ժամանակին դիմելը թույլ կտա խուսափել լուրջ բարդություններից։

Ախտանշաններ. Ինչի՞ն պետք է ուշադրություն դարձնել

Հարթաթաթությունը միշտ չէ, որ դրսևորվում է միայն ոտնաթաթի ցավով։ Ախտանշանները կարող են տարբեր լինել, և դրանք հաճախ մարդիկ շփոթում են այլ խնդիրների հետ։

• Ոտնաթաթի ցավ. Սա ամենատարածված ախտանշանն է։ Ցավը կարող է լինել կամարի, կրունկի կամ ոտնաթաթի առջևի հատվածում։ Այն սրվում է երկար կանգնելուց կամ քայլելուց հետո։ Երբեմն ցավն այնքան ուժեղ է լինում, որ դժվարացնում է ամենօրյա գործունեությունը։
• Հոգնածություն. Ոտքերը արագ հոգնում են նույնիսկ փոքր ծանրաբեռնվածության դեպքում։ Սա ուղղակի հետևանք է նրան, որ ոտնաթաթը ճիշտ չի կատարում իր ամորտիզացիոն ֆունկցիան, և մկանները ստիպված են լինում ավելի շատ աշխատել։
• Այտուցներ. Օրվա վերջում կոճերի և ոտնաթաթերի այտուցները նույնպես հաճախակի ուղեկից են։ Սա նշան է, որ արյան շրջանառությունը խանգարված է։
• Քայլվածքի փոփոխություն. Մարդիկ սկսում են «քայլել ամբողջ ոտնաթաթով», ոտքերը դնում են դեպի դուրս ուղղված։ Սա հանգեցնում է քայլվածքի անբնականության և այլ հոդերի անհարկի ծանրաբեռնվածության։
• Ցավեր այլ հոդերում. Քանի որ ոտնաթաթը դադարում է լինել բնական ամորտիզատոր, ծանրաբեռնվածությունը փոխանցվում է կոճերին, ծնկներին, ազդրի հոդերին և նույնիսկ ողնաշարին։ Արդյունքում առաջանում են ցավեր այդ հատվածներում, որոնք մարդիկ հաճախ կապում են այլ պատճառների հետ։
• Կոշիկների արագ մաշվածություն. Հատկապես կոշիկների ներսի կողմը կամ կրունկների ներքին մասը արագորեն մաշվում է։ Սա ուղղակի ապացույց է, որ քայլելիս ծանրությունը սխալ է բաշխվում։

Այս ախտանշաններից որևէ մեկի դեպքում պետք է անմիջապես գործել։ Մի՛ սպասեք, թե ինքնին կանցնի։ Սա ոչ թե ժամանակավոր խնդիր է, այլ կայուն վիճակ, որը ժամանակի ընթացքում միայն սրվում է։

Ախտորոշումը՝ ինչպե՞ս է աշխատում օրթոպեդը

Օրթոպեդի մոտ այցը սկսվում է մանրամասն զրույցից։ Մենք պետք է հասկանանք ձեր ախտանշանները, դրանց արտահայտվածությունը, երբ են առաջացել, ինչն է թեթևացնում կամ սրում ցավը։ Այնուհետև կատարվում է ոտնաթաթերի զննում։ Մենք ուշադրություն ենք դարձնում կամարի վիճակին, մատների դիրքին, կոճերի շարժունակությանը։ Կատարվում է նաև քայլվածքի գնահատում։ Երբեմն անհրաժեշտ է լինում կատարել պլանտոգրաֆիա (ոտնաթաթի հետքի ուսումնասիրություն) կամ ռենտգեն նկար՝ ոսկրային կառուցվածքները հստակ տեսնելու համար։ Սա թույլ է տալիս ոչ միայն հաստատել հարթաթաթության առկայությունը, այլև գնահատել դրա աստիճանը և հնարավոր բարդությունները։

Հարթաթաթության բուժումը՝ ինչ է առաջարկում ժամանակակից բժշկությունը

Մեծահասակների հարթաթաթության բուժումը բազմակողմանի մոտեցում է պահանջում։ Այն հաճախ սկսվում է կոնսերվատիվ (ոչ վիրահատական) մեթոդներից, և միայն ամենածանր դեպքերում է քննարկվում վիրահատական միջամտությունը։

Կոնսերվատիվ բուժում.

• Օրթոպեդիկ սուպինատորներ (ներդիրներ). Սրանք անհատական կամ ստանդարտացված ներդիրներ են, որոնք տեղադրվում են կոշիկների մեջ։ Սուպինատորները աջակցում են ոտնաթաթի կամարին, ճիշտ են բաշխում ծանրությունը և թեթևացնում ցավը։ Դրանք պետք է ճիշտ ընտրել, այլապես վնասը կարող է ավելի շատ լինել, քան օգուտը։ Մի՛ փորձեք ինքնուրույն ընտրել։
• Վարժություններ (բուժական ֆիզկուլտուրա). Հատուկ մշակված վարժությունները ամրացնում են ոտնաթաթի և սրունքի մկանները, բարելավում կապանների էլաստիկությունը։ Սա երկարատև գործընթաց է, որը պահանջում է կանոնավորություն և համբերություն։ Առանց մկանային կորսետի ամրացման՝ ցանկացած բուժում ժամանակավոր կլինի։
• Կոշիկների ընտրություն. Անհրաժեշտ է կրել հարմարավետ, բարձրորակ կոշիկներ՝ բարձրակրունկներից և ամբողջովին հարթ կոշիկներից հրաժարվելով։ Կոշիկը պետք է լինի ձեր ոտքի շարունակությունը, ոչ թե տանջանքի աղբյուր։
• Ֆիզիոթերապիա. Տարբեր ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաներ, ինչպիսիք են էլեկտրոֆորեզը, մագնիսաթերապիան, կարող են օգնել նվազեցնել ցավը և բորբոքումը։
• Քաշի կարգավորում. Ավելորդ քաշից ազատվելը նվազեցնում է ոտնաթաթերի ծանրաբեռնվածությունը և զգալիորեն բարելավում վիճակը։ Սա հիմնարար քայլ է։
• Ցավազրկողներ. Սուր ցավի դեպքում կարող են նշանակվել ցավազրկող կամ հակաբորբոքային դեղամիջոցներ։ Սակայն դրանք լուծում են միայն ախտանշանը, ոչ թե պատճառը։

Վիրահատական բուժում.

Վիրահատությունը քննարկվում է միայն այն դեպքերում, երբ կոնսերվատիվ բուժումը արդյունք չի տալիս, և հարթաթաթությունը հասել է ծանր աստիճանի՝ առաջացնելով ուժեղ ցավեր, դեֆորմացիաներ և զգալիորեն խանգարելով կյանքի որակը։ Վիրահատական միջամտությունը կարող է ներառել ոսկրային կամարի վերականգնումը, ջլերի փոխպատվաստումը կամ այլ շտկումներ։ Սա լուրջ քայլ է, որին դիմում ենք վերջին հերթին։

Կարո՞ղ եք կանխարգելել հարթաթաթությունը

Ամբողջությամբ կանխարգելելը միշտ չէ, որ հնարավոր է, հատկապես եթե կան նախատրամադրող գործոններ։ Սակայն հնարավոր է զգալիորեն նվազեցնել հարթաթաթության զարգացման կամ դրա սրացման ռիսկերը։

• Հագեք ճիշտ կոշիկներ. Ընտրեք հարմարավետ կոշիկներ՝ չափավոր կրունկով (2-4 սմ), լայն քթով և ոտնաթաթի կամարի համար հենարանով։ Անորակ կոշիկներից խուսափեք։ Ձեր ոտքերը շնորհակալ կլինեն ձեզ։
• Հետևեք ձեր քաշին. Պահպանեք առողջ քաշը։ Սա լավ է ոչ միայն ոտնաթաթերի, այլև ամբողջ օրգանիզմի համար։
• Կատարեք ոտնաթաթի վարժություններ. Նույնիսկ օրական 5-10 րոպեի ընթացքում պարզ վարժությունները (մատներով մանր առարկաներ վերցնել, գլանափաթեթով գլորել ոտքի տակ) կարող են ամրացնել մկանները։
• Մի՛ անտեսեք ցավը. Եթե զգում եք ոտնաթաթի կամ կոճի շրջանում ցավ կամ անհարմարություն, մի՛ սպասեք։ Անմիջապես դիմեք մասնագետի։ Վաղ ախտորոշումը բուժման հաջողության գրավականն է։

Հիշեք, որ ձեր առողջությունը ձեր ձեռքերում է։ Առողջ ոտքերը հնարավորություն են տալիս վարել ակտիվ կյանք, զբաղվել սպորտով, զբոսնել առանց ցավի։ Մի թողեք, որ ոտնաթաթի ցավը դառնա ձեր մշտական ուղեկիցը։

Եթե կան կասկածներ կամ ցավեր, կամ պարզապես ցանկանում եք համոզվել, որ ամեն ինչ կարգին է, մի՛ հետաձգեք։ Գործե՛ք հիմա։ Ավելի լավ է մեկ անգամ ստուգվել, քան երկար տարիներ տառապել։

Գրանցվեք օրթոպեդի մոտ։