Ձվարանի կիստա․ հետևե՞լ, թե՞ բուժել

Ձվարանի կիստա: Երբեմն այս բառակապակցությունը կնոջ մոտ խուճապ է առաջացնում, երբեմն էլ՝ լիակատար անտարբերություն։ Երկու մոտեցումն էլ սխալ են։ Կիստաների մասին կան շատ լեգենդներ, որոնք կանանց ստիպում են ժամանակ կորցնել՝ ինքնաբուժությամբ զբաղվելով կամ, ընդհակառակը, չափազանցնել խնդրի լրջությունը այն դեպքերում, երբ դա բնավ էլ պետք չէ։ Մեր մոտ, Հայաստանում, հաճախ կանայք անտեսում են կանոնավոր այցերը բժշկին կամ էլ խորհուրդներ են փնտրում ինտերնետում, մինչդեռ ձվարանի կիստա ախտորոշման դեպքում ճիշտ է միայն մեկ ճանապարհ՝ որակյալ գինեկոլոգ բուժում։

Այսօր մենք կքննարկենք, թե երբ է անհրաժեշտ պարզապես հետևել կիստային, և երբ է այն դառնում լուրջ խնդիր, որը պահանջում է անհապաղ բժշկական միջամտություն։

Ձվարանի կիստա. Ի՞նչ է դա իրականում

Ձվարանի կիստան հեղուկով լցված պարկիկ է, որը ձևավորվում է ձվարանի վրա կամ դրա ներսում։ Կարևոր է հասկանալ, որ բոլոր կիստաները նույնը չեն։ Դրանք լինում են տարբեր տեսակի, և յուրաքանչյուր տեսակ իր մոտեցումն է պահանջում։

Ֆունկցիոնալ կիստաներ. «Ժամանակավոր հյուրերը»

Ամենից հաճախ հանդիպողները ֆունկցիոնալ կիստաներն են։ Սրանք կապված են դաշտանային ցիկլի հետ և առաջանում են նորմալ ձվազատման (օվուլյացիա) գործընթացում։ Երբ ձվարանը ձու է արտադրում, այն գտնվում է ֆոլիկուլի մեջ։ Եթե ֆոլիկուլը չի պատռվում և չի արձակում ձուն, այն կարող է շարունակել աճել՝ վերածվելով ֆոլիկուլյար կիստայի։ Մեկ այլ տարբերակ է դեղին մարմնի կիստան, որը ձևավորվում է այն բանից հետո, երբ ձուն արդեն դուրս է եկել ֆոլիկուլից։ Այս կիստաները սովորաբար անցնում են ինքնուրույն, 2-3 դաշտանային ցիկլի ընթացքում, առանց որևէ բուժման։ Դրանք «ժամանակավոր հյուրեր» են, որոնց պետք է պարզապես հետևել։

Այլ տեսակի կիստաներ. «Ավելի լուրջ պատմություն»

Բայց կան նաև այլ տեսակի կիստաներ, որոնք ինքնուրույն չեն անհետանում և կարող են լուրջ խնդիրներ առաջացնել։ Դրանցից են՝

• Էնդոմետրիոիդ կիստաներ (շոկոլադե կիստաներ). Առաջանում են էնդոմետրիոզի հետևանքով, երբ արգանդի լորձաթաղանթին նման հյուսվածքներն աճում են ձվարանների վրա։ Դրանք կարող են ցավոտ լինել և ազդել պտղաբերության վրա։
• Դերմոիդ կիստաներ. Պարունակում են մազեր, ատամներ, մաշկի կտորներ, քրտինքագեղձեր։ Սրանք բնածին են և սովորաբար բարորակ, բայց կարող են մեծանալ և առաջացնել ցավ կամ բարդություններ։
• Ցիստադենոմներ. Հեղուկով լցված աճուկներ են, որոնք զարգանում են ձվարանի մակերեսից։ Կարող են լինել մեծ չափերի։

Սրանք այն կիստաներն են, որոնց պետք է շատ ուշադիր լինել։ Դրանք պահանջում են ավելի խորը հետազոտություն և, հաճախ, ակտիվ բուժում։

Ախտանիշներ. Ե՞րբ է անհրաժեշտ զգուշանալ

Շատ դեպքերում ձվարանի կիստաները որևէ ախտանիշ չեն առաջացնում և հայտնաբերվում են պատահաբար, ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ։ Սա է պատճառը, որ կանոնավոր այցելությունները գինեկոլոգին պարտադիր են՝ նույնիսկ եթե ոչինչ չի անհանգստացնում։

Սակայն, եթե կիստան մեծ է, պատռվել է կամ առաջացել է նրա ոլորումը, կարող են ի հայտ գալ հետևյալ ախտանիշները՝

• Որովայնի ստորին հատվածի ցավ. Սուր կամ բութ, մշտական կամ պարբերական։ Կարող է տարածվել նաև մեջքի ստորին հատված։
• Այտուցվածության կամ ծանրության զգացում որովայնում։
• Դաշտանային ցիկլի խանգարումներ. Անկանոն դաշտան, ուժեղ կամ երկարատև արյունահոսություն։
• Ցավ սեռական հարաբերության ժամանակ։
• Հաճախակի միզարձակում կամ աղիների հետ կապված խնդիրներ (փորկապություն), եթե կիստան սեղմում է հարակից օրգանները։
• Սրտխառնոց, փսխում։

Եթե դուք զգում եք որովայնի սուր, հանկարծակի և անտանելի ցավ, դող կամ տենդ, թուլություն, անհապաղ դիմեք շտապօգնություն։ Սա կարող է լինել կիստայի պատռման կամ ոլորման նշան, որը կյանքին սպառնացող վիճակ է։

Ձվարանի կիստա. Ե՞րբ է անհրաժեշտ գինեկոլոգի բուժումը

Այսպիսով, վերադառնանք մեր հիմնական հարցին՝ հետևե՞լ, թե՞ բուժել։ Պատասխանը կախված է կիստայի տեսակից, չափից, ախտանիշներից և կնոջ տարիքից ու ընդհանուր առողջական վիճակից։

Երբ կարելի է հետևել (դիտարկում)

Եթե ուլտրաձայնային հետազոտությունը ցույց է տվել փոքր, ֆունկցիոնալ կիստա, որը չի առաջացնում որևէ ախտանիշ, ապա բժիշկը կարող է առաջարկել պարզապես հետևել դրան։ Սա նշանակում է, որ դուք պետք է որոշակի ժամանակահատվածից (սովորաբար 1-3 ամիս) կրկնեք ուլտրաձայնային հետազոտությունը՝ տեսնելու համար, թե արդյոք կիստան փոքրացել է կամ անհետացել։ Այս դեպքում ոչ մի դեղամիջոց կամ վիրահատություն չի պահանջվում։

Երբ բուժումը պարտադիր է

Կան իրավիճակներ, երբ ձվարանի կիստան չի կարելի անտեսել, և ակտիվ բուժում է անհրաժեշտ։ Դրանք են՝

• Ախտանիշներ առաջացնող կիստաներ. Եթե կիստան առաջացնում է ուժեղ ցավ, արյունահոսություն կամ այլ լուրջ ախտանիշներ։
• Մեծ չափի կիստաներ. Մեծ կիստաները կարող են ոլորվել, պատռվել կամ սեղմել շրջակա օրգանները։ Չափի սահմանը կարող է տարբեր լինել, բայց սովորաբար 5-10 սմ-ից մեծ կիստաները պահանջում են ուշադրություն։
• Կիստայի տեսակը. Էնդոմետրիոիդ, դերմոիդ, ցիստադենոմա կամ այլ ոչ ֆունկցիոնալ կիստաները սովորաբար չեն անցնում ինքնուրույն և կարող են պահանջել բուժում։
• Կասկած չարորակության վրա. Եթե հետազոտությունները կասկած են հարուցում կիստայի չարորակ բնույթի վերաբերյալ, ապա անհրաժեշտ է անհապաղ գործել։
• Կիստայի բարդացումներ. Օրինակ՝ կիստայի պատռում, ոլորում կամ արյունահոսություն, որոնք պահանջում են անհետաձգելի վիրահատական միջամտություն։

Բուժման մոտեցումները

Ձվարանի կիստայի բուժումը կարող է լինել պահպանողական կամ վիրահատական։

Պահպանողական բուժում

Այս մոտեցումը հիմնականում կիրառվում է ֆունկցիոնալ կիստաների դեպքում, որոնք ունեն հակում՝ ինքնուրույն անհետանալու։ Երբեմն բժիշկը կարող է նշանակել հորմոնալ դեղամիջոցներ (օրինակ՝ բերանային հակաբեղմնավորիչներ)՝ ձվազատումը ճնշելու և նոր կիստաների առաջացումը կանխելու համար։ Սակայն սա միշտ չէ, որ անհրաժեշտ է։ Ցավի դեպքում կարող են նշանակվել ցավազրկողներ։

Վիրահատական բուժում

Վիրահատությունը անխուսափելի է այն դեպքերում, երբ կիստան չի անհետանում, մեծանում է, ախտանիշներ է առաջացնում կամ կասկածներ կան նրա բնույթի վերաբերյալ։ Ժամանակակից գինեկոլոգիայում կիստաների մեծ մասը հեռացվում է լապարոսկոպիկ ճանապարհով։

• Լապարոսկոպիա. Սա մինիմալ ինվազիվ վիրահատություն է, որի ընթացքում որովայնի պատի վրա կատարվում են փոքր կտրվածքներ (մոտ 0.5-1 սմ)։ Դրանց միջով ներմուծվում են բարակ գործիքներ և տեսախցիկ։ Բժիշկը էկրանի վրա դիտելով, զգուշորեն հեռացնում է կիստան։ Այս մեթոդն ունի մի շարք առավելություններ՝ կարճ վերականգնողական շրջան, քիչ ցավ և փոքր սպիներ։
• Լապարոտոմիա. Ավելի մեծ կտրվածքով վիրահատություն է, որն անհրաժեշտ է այն դեպքերում, երբ կիստան շատ մեծ է, կասկածներ կան չարորակության վրա, կամ բարդություններ են առաջացել։

Վիրահատության ծավալը (միայն կիստայի հեռացումը, թե ամբողջ ձվարանի հեռացումը) որոշում է բժիշկը՝ կախված իրավիճակից։ Կարևոր է հասկանալ, որ վիրահատությունը միշտ չէ, որ նշանակում է ձվարանի ամբողջական հեռացում։ Շատ դեպքերում հնարավոր է պահպանել ձվարանը և նրա ֆունկցիան։

Հետվիրահատական շրջան և կանխարգելում

Վիրահատությունից հետո կարևոր է հետևել բժշկի ցուցումներին՝ արագ վերականգնվելու համար։ Սա ներառում է ֆիզիկական ակտիվության սահմանափակում, հատուկ սննդակարգ և հակաբիոտիկների ընդունում (անհրաժեշտության դեպքում)։

Ձվարանի կիստաների կանխարգելումը հիմնականում կապված է հորմոնալ հավասարակշռության և ընդհանուր առողջության հետ։ Կանոնավոր այցելությունները գինեկոլոգին (տարին առնվազն մեկ անգամ), առողջ ապրելակերպը, սթրեսի կառավարումը և ժամանակին բորբոքային հիվանդությունների բուժումը կարող են նվազեցնել կիստաների առաջացման ռիսկը։

Մի՛ փորձեք ինքնուրույն ախտորոշել կամ բուժել ձվարանի կիստան։ Բուժքույրական հարևանուհու խորհուրդները կամ ինտերնետից գտնված «հրաշք բաղադրատոմսերը» կարող են ոչ միայն անօգուտ լինել, այլև վնասել ձեր առողջությանը։ Մեր մոտ, Հայաստանում, մարդիկ հաճախ մինչև վերջին պահը ձգձգում են բժշկի այցելությունը՝ հույս դնելով ժողովրդական միջոցների վրա։ Սա կրիտիկական սխալ է։ Ժամանակը այս հարցում կարող է վճռորոշ դեր խաղալ։

Յուրաքանչյուր կիստա ունի իր «պատմությունը», և միայն որակյալ մասնագետը կարող է ճիշտ գնահատել իրավիճակը և առաջարկել օպտիմալ բուժում։ Մի մոռացեք, որ ձեր առողջությունը ձեր ձեռքերում է, և այն պահանջում է պրոֆեսիոնալ մոտեցում։ Մի՛ վախեցեք հարցեր տալ բժշկին, մի՛ ամաչեք պարզաբանումներ խնդրել։ Ինքնատիրապետումը և տեղեկացվածությունը ձեր լավագույն դաշնակիցներն են։

Եթե դեռ կասկածներ ունեք կամ պարզապես ցանկանում եք համոզվել, որ ամեն ինչ կարգին է, ապա մի՛ հետաձգեք։ Գրանցվեք գինեկոլոգի մոտ։