Վնասվածքներ և կապտուկներ․ երբ է պետք վնասվածքաբանի օգնությունը

Արմատապես սխալ մոտեցում է մտածելը, թե ամեն վնասվածք կամ կապտուկ «կանցնի ինքն իրեն»։ Շատերը չեն ընդունում, որ նույնիսկ ամենաաննշան թվացող հարվածը կարող է լուրջ խնդիրների սկիզբ դառնալ։ Մեր իրականության մեջ շատերն են սիրում սպասել մինչև վերջին պահը, մինչև ցավն անտանելի կդառնա կամ շարժումը կսահմանափակվի։ Միայն այդ ժամանակ են հիշում մասնագետի մասին։ Սա սխալ է։ Իսկ երբ հարց է առաջանում վնասվածքաբան կապտուկներ, կոտրվածքների բուժում հարցի շուրջ, պետք է հասկանալ՝ ո՞ր դեպքերում է պետք անմիջապես դիմել բժշկի, և ո՞ր դեպքերում կարելի է սպասել։ Պատասխանը միշտ չէ, որ ակնհայտ է։

Ինչու՞ ենք հաճախ սխալվում վնասվածքները գնահատելիս

Մարդիկ, հատկապես ակտիվ կյանք վարողները, հաճախ են բախվում մարմնական վնասվածքների հետ։ Դա կարող է լինել անզգույշ ընկնելը, սպորտային պարապմունքի ժամանակ սխալ շարժումը կամ նույնիսկ կենցաղային պատահարը։ Բայց շատ քչերն են կարողանում ճիշտ գնահատել իրավիճակը։ Մենք հակված ենք անտեսել ցավը՝ մտածելով, որ դա «փոքր բան է», «կապտուկ է ընդամենը»։ Շատերը կատարելապես անտարբեր են նույնիսկ ուժեղ հարվածի կամ ընկնելու նկատմամբ, քանի դեռ տեսանելի արյունահոսություն չկա կամ ոսկորը դուրս չի եկել մաշկից։ Սա վտանգավոր մտածելակերպ է։ Այդպես կորցնում ենք թանկ ժամանակը, որի ընթացքում պրոբլեմը կարող է խորանալ։ Մի քանի օր անց ախտորոշումը դժվարանում է, իսկ բուժումը՝ բարդանում։

Մեր հայկական «կբուժվի» մոտեցումը

Հայաստանում, ցավոք սրտի, շատ տարածված է «կբուժվի ինքն իրեն» կամ «տատս ասեց, որ պետք է կաղամբ դնել» մտածելակերպը։ Մարդիկ երկար են սպասում, դիմում են «ժողովրդական» միջոցներին, վախենում են պետական հիվանդանոցների հերթերից կամ անվստահություն ունեն բժիշկների նկատմամբ։ Սա ուղիղ ճանապարհ է դեպի բարդություններ՝ քրոնիկ ցավեր, հոդերի դեֆորմացիաներ, շարժումների սահմանափակումներ։ Այս ամենը հետագայում շատ ավելի երկար, դժվար և, ամենակարևորը, թանկ է բուժվում։ Մի խաղացեք ձեր առողջության հետ։

Կապտուկներ․ երբ է անհանգստանալու պատճառ

Կապտուկները մեր կյանքի անբաժանելի մասն են։ Բայց ոչ բոլոր կապտուկներն են անվնաս։ Որոշ դեպքերում նույնիսկ փոքր թվացող կապտուկը կարող է լուրջ խնդիրների ազդանշան լինել։ Կարևոր է հասկանալ՝ երբ է պետք ահազանգել։

Միայն կապտուկ չէ. երբ վտանգավոր ազդանշաններ են դրանք

• Չափի և գույնի փոփոխություններ։ Եթե կապտուկը արագ մեծանում է, գույնը դառնում է շատ մուգ կապույտից մինչև սև, հատկապես՝ ուժեղ հարվածից հետո, դա կարող է հեմատոմայի՝ ներքին արյունազեղման նշան լինել։ Մեծ հեմատոմաները ճնշում են հարակից հյուսվածքները, նյարդերը, արյունատար անոթները և պահանջում են բժշկի միջամտություն։
• Ցավի ուժեղացում։ Սովորական կապտուկի դեպքում ցավը ժամանակի ընթացքում թուլանում է։ Եթե ցավն ավելանում է, դառնում է սուր կամ անտանելի, դա հստակ ազդանշան է։
• Շարժման սահմանափակում։ Եթե կապտուկը գտնվում է հոդի կամ մկանի մոտ, և դուք չեք կարողանում լիարժեք շարժել վնասված մասը, դա կարող է լինել ոսկորի կոտրվածքի, ջլի կամ կապանների վնասվածքի նշան։
• Թմրածություն կամ ծակծկոց։ Եթե վնասվածքի շրջանում զգում եք թմրածություն, ծակծկոց կամ զգայունության կորուստ, դա վկայում է նյարդերի հնարավոր վնասման մասին։ Սա շատ լուրջ ազդանշան է, որը պահանջում է անհապաղ բժշկի զննում։
• Վնասվածք գլխի կամ ողնաշարի շրջանում։ Գլխի կամ ողնաշարի ցանկացած վնասվածք, նույնիսկ փոքր թվացող կապտուկի հետ, պահանջում է անհապաղ բժշկական հետազոտություն։ Հետևանքները կարող են անդառնալի լինել։
• Դեֆորմացիա։ Եթե կապտուկի հետ միասին նկատում եք վնասված հատվածի ձևի փոփոխություն (օրինակ՝ անկանոն ուռուցք, անդառնալի թեքություն), դա կոտրվածքի կամ հոդախախտի նշան է։
• Ընդհանուր վիճակի վատացում։ Բարձր ջերմություն, գլխապտույտ, թուլություն, սրտխառնոց՝ այս ամենը կարող է ուղեկցել լուրջ վնասվածքներին և պահանջում է բժշկի միջամտություն։

Այս բոլոր դեպքերում հենց վնասվածքաբանն է այն մասնագետը, ով պետք է գնահատի իրավիճակը և նշանակի ճիշտ բուժում։ Մի սպասեք, որ խնդիրը խորանա։

Ջլերի և կապանների վնասվածքներ․ անտեսելը թանկ է նստում

Մենք հաճախ շփոթում ենք ջլերի և կապանների վնասվածքները սովորական «ձգվածքների» հետ։ Այո, սովորական ձգվածքը կարող է ինքնուրույն անցնել, բայց երբ խոսքը վերաբերում է ջլերին կամ կապաններին, իրավիճակը տարբեր է։ Ջլերը մկանները ոսկորներին միացնող կառույցներ են, իսկ կապանները՝ ոսկորները ոսկորներին։ Դրանց ամբողջականությունը կարևորագույն է մարմնի շարժման և կայունության համար։

Հաճախակի հանդիպող վնասվածքներից են կոճի, ծնկի կամ ուսի կապանների ձգումները կամ պատռվածքները։ Դրանք ուղեկցվում են սուր ցավով, ուռուցքով, կապտուկով և, ամենակարևորը, հոդի անկայունությամբ կամ շարժման սահմանափակմամբ։ Այս վնասվածքները անտեսելը հանգեցնում է քրոնիկական ցավի, հոդի մշտական անկայունության, ինչը ժամանակի ընթացքում կարող է հանգեցնել հոդերի վաղաժամ մաշվածության՝ արթրոզի։ Այդ դեպքում վիրահատական միջամտությունը դառնում է անխուսափելի, մինչդեռ ժամանակին դիմելով վնասվածքաբանին՝ հնարավոր էր խուսափել լուրջ հետևանքներից։

Կոտրվածքներ․ երբ կասկածել և ինչպես վարվել

Ոսկրի կոտրվածքը շատ ավելի լուրջ վնասվածք է, քան կապտուկը կամ ձգվածքը։ Կոտրվածքները կարող են լինել բաց և փակ, ամբողջական և մասնակի (ճաքեր)։ Կոտրվածքի հիմնական նշաններն են՝

• Սուր ցավ։ Ցավը սովորաբար սրվում է շարժման կամ հպման ժամանակ։
• Դեֆորմացիա։ Վնասված հատվածի տեսանելի ձևախախտում, ոտքի կամ ձեռքի անբնական դիրք։
• Շարժման սահմանափակում կամ անհնարինություն։ Անհնար է շարժել վնասված վերջույթը կամ դա առաջացնում է անտանելի ցավ։
• Կրտկրտոց։ Շարժման ժամանակ կարող է լսվել կրտկրտոց՝ ոսկորների հատվածների շփումից։
• Ուռուցք և կապտուկ։ Վնասված հատվածը ուռչում է, առաջանում է կապտուկ։

Եթե կասկածում եք կոտրվածքի վրա, մի փորձեք ինքնուրույն ուղղել ոսկորը։ Դա կարող է հանգեցնել լրացուցիչ վնասվածքների, այդ թվում՝ նյարդերի և անոթների վնասման։ Ձեր խնդիրն է անշարժացնել վնասված հատվածը (օրինակ՝ փայտի կտորով, բինտով կամ շարֆով կապելով) և անմիջապես տեղափոխել հիվանդին վնասվածքաբանի մոտ։

Մեր մոտ հաճախ մարդիկ սպասում են մինչև վերջին պահը, մտածելով, որ ինքնիրեն կանցնի, կամ «ժողովրդական» միջոցներ են փորձում։ Սա ճանապարհ է դեպի բարդացումներ, որոնք հետագայում շատ ավելի դժվար և թանկ են բուժվում։ Հասկանալի է, որ բժշկական ծառայությունները կարող են թանկ լինել, իսկ պետական հիվանդանոցներում հերթերը՝ երկար։ Սակայն ուշացումը կարող է ավելի թանկ արժենալ, քան ժամանակին բժշկի դիմելը։ Հիշեք, որ ճիշտ կոտրվածքների բուժումը կանխում է երկարաժամկետ խնդիրները։

Ինչպես է անցնում ախտորոշումը վնասվածքաբանի մոտ

Վնասվածքաբանը նախ կզննի ձեզ, կհարցնի վնասվածքի հանգամանքները, կգնահատի ցավի բնույթը և շարժումների սահմանափակումները։ Այնուհետև, ամենայն հավանականությամբ, կնշանակվի ռենտգեն հետազոտություն։ Շատ դեպքերում դա բավական է ախտորոշելու համար։ Սակայն երբեմն, հատկապես ջլերի, կապանների, փափուկ հյուսվածքների վնասվածքների կամ բարդ կոտրվածքների դեպքում, անհրաժեշտ է լինում նաև ՄՌՏ կամ ՀՇ հետազոտություն։ Ճշգրիտ ախտորոշումը հիմքն է արդյունավետ բուժման համար։

Երբ է անհրաժեշտ վնասվածքաբանի օգնությունը. հստակ ցուցումներ

Մի՛ սպասեք, որ վիճակը վատթարանա։ Ահա այն դեպքերը, երբ պարտադիր պետք է դիմել վնասվածքաբանի.

• Եթե վնասվածքից հետո ցավը չի թուլանում 24-48 ժամվա ընթացքում, կամ ընդհակառակը՝ ուժեղանում է։
• Եթե վնասված հատվածի ձևը փոխվել է, կա տեսանելի դեֆորմացիա։
• Եթե չեք կարողանում շարժել վնասված վերջույթը կամ հենվել դրա վրա։
• Եթե կապտուկը շատ արագ է մեծանում, կամ վնասված հատվածը ուռչում է։
• Եթե զգում եք թմրածություն, ծակծկոց կամ զգայունության կորուստ։
• Եթե վնասվածքը ստացել եք գլխի, պարանոցի կամ ողնաշարի շրջանում։
• Եթե վնասվածքից հետո բարձրացել է ջերմությունը։
• Եթե վերք կա, որի միջից երևում է ոսկորը։
• Եթե ցանկացած կասկած ունեք կոտրվածքի վերաբերյալ։

Այս բոլոր իրավիճակներում անհապաղ դիմեք վնասվածքաբանի։

Առասպելներ և իրականություն վնասվածքների շուրջ

Վնասվածքների շուրջ շատ առասպելներ կան, որոնք հաճախ մոլորության մեջ են գցում մարդկանց։

• «Հոդս դուրս է եկել, ինքս կմտցնեմ»։ Սա ամենավտանգավոր մտքերից է։ Հոդախախտը պետք է ուղղի միայն մասնագետը։ Անփորձ մարդու փորձերը կարող են պատռել կապանները, վնասել անոթները և նյարդերը։ Այդպես դուք միայն կբարդացնեք իրավիճակը։
• «Կապտուկը կանցնի, մի քիչ կսառեցնեմ»։ Սառույցը լավ է առաջին ժամերին, բայց եթե կապտուկը մեծանում է կամ ցավն ուժեղանում է, ապա սա արդեն ոչ թե պարզ կապտուկ է, այլ հնարավոր է՝ լուրջ ներքին արյունահոսություն կամ նույնիսկ կոտրվածքի հետևանք։
• «Երեխաների ոսկորներն արագ են ապաքինվում»։ Այո, երեխաների ոսկորներն իսկապես ավելի արագ են ապաքինվում, քան մեծահասակների մոտ։ Բայց դա չի նշանակում, որ պետք է անտեսել կոտրվածքը։ Երեխաների կոտրվածքների դեպքում ոսկորները պետք է ճիշտ դիրքով միացվեն, հակառակ դեպքում կարող են առաջանալ աճի խանգարումներ կամ դեֆորմացիաներ, որոնք կուղեկցեն նրանց ողջ կյանքի ընթացքում։ Միայն փորձառու վնասվածքաբանը կարող է ապահովել ճիշտ ապաքինում։

Մի՛ վտանգեք ձեր առողջությունը՝ հիմնվելով կասկածելի խորհուրդների կամ սեփական անփորձության վրա։ Մարմինը բարդ մեխանիզմ է, և նրա ճիշտ աշխատանքը կախված է նաև մեր մոտեցումից։ Առողջությունը ամենակարևոր արժեքն է, և նրա հետ կատակներ անել պետք չէ։ Եթե նույնիսկ փոքրագույն կասկած ունեք, որ վնասվածքը կարող է լինել ավելի լուրջ, քան թվում է, կամ ցավը չի անցնում, ապա միակ ճիշտ որոշումը մասնագետի դիմելն է։ Ժամանակին կատարված ախտորոշումը և բուժումը կարող են կանխել բազմաթիվ բարդություններ և ապահովել ձեր արագ վերադարձը լիարժեք կյանքին։ Մի՛ խաղացեք ձեր առողջության հետ։

Դիմեք վնասվածքաբանի։